Układ krwionośny owadów

Układ krwionośny

Budowa i funkcje układu krwionośnego:

– układ krwionośny u owadów jest otwarty i słabo rozwinięty. Krew po opuszczeniu serca przepływa swobodnie przez jamę ciała (hemocel) i omywa wszystkie narządy wewnętrzne, a także dociera do jego przydatków, tj. czułków, skrzydeł i odnóży.

– centralnym organem układu krwionośnego jest serce, które jest położone na grzbietowej stronie odwłoka (nad przewodem pokarmowym) w tzw. osierdziu. Serce ma postać pulsującej cewki, przegrodzonej zastawkami na kilka komór i wyposażonej w otwory zwane ostiami. Ostie zapobiegają wypływowi krwi z komory serca do zatoki. Przednia komora serca jest wydłużona w cienką aortę, która biegnie przez tułów i doprowadza krew do głowy. Aorta nie posiada ostiów. Tylna komora serca jest ślepo zakończona.

Rys.1. Schemat układu krwionośne owadów. (wg. Gillott C. 2005).

– u owada obecne są trzy zatoki jamy ciała oddzielone przeponami: okołosercowa, przewodu pokarmowego i narządów rozrodczych (okołotrzewiowa) oraz pnia nerwowego (okołonerwowa). Między sercem a przewodem pokarmowym znajduję się przepona grzbietowa, a między przewodem pokarmowym a układem nerwowym – przepona brzuszna.

Przepływ krwi przez układ krwionośny

– skurcz komór serca następuję kolejno od tyłu do przodu serca, na skutek czego krew zostaję wypchnięta z aorty i jest wtłoczona do zatoki głowowej. Następnie hemolimfa płynie do przydatków głowy i tułowia (czułki, skrzydła i odnóża), omywa łańcuszek brzuszny, płynąc w zatoce okołonerwowej oraz w zatoce okołotrzewiowej ku tyłowi ciała, skąd powraca do zatoki okołosercowej. W procesie krążenia udział bierze również przepona brzuszna. Jej ruchy ułatwiają szybką wymianę składników chemicznych między łańcuszkiem brzusznym a resztą ciała.

 

Rys.2. Układ krwionośny owada. Strzałkami oznaczono kierunek obiegu krwi w ciele owada. (wg. Gullan P.J. i Cranston P.S. 2010).

W skład krwi owada wchodzi:

hemolimfa – płynne osocze,

hemocyty – komórki krwi swobodnie pływające w hemolimfie.

Hemolimfa:

– to płynne osocze, zwykle bezbarwne i przezroczyste, ale bywa też żółte, zielone czy niebieskawe,

– funkcje:

  • przez hemolimfę odbywa się wymiana ,transport hormonów, składników odżywczych i produktów przemiany materii między tkankami organizmu,
  • hemolimfa nie zawiera hemoglobiny przez co rzadko bierze udział w procesie wymiany tlenu u owadów. Odgrywa rolę w procesie wentylowania systemu oddechowego, dzięki wywoływaniu miejscowych zmian ciśnienia,
  • hemolimfa bierze udział w prawidłowym przebiegu linienia, przy rozrywaniu starego oskórka i rozprostowywaniu nowego,
  • stanowi rezerwę wody. Główny składnik hemolimfy – limfa jest wodnym roztworem nieorganicznych jonów, lipidów, cukrów, aminokwasów, białek, czy kwasów organicznych,
  • hemolimfa charakteryzuję się wysokim stężeniem aminokwasów i organicznych związków fosforu. Jej skład decyduje o ochronie organizmu przed niskimi temperaturami otoczenia. Udział w procesie termoregulacji,
  • u niektórych owadów np. olejnicowate (Meloidae) i biedronkowate (Coccinellidae) hemolimfa zawiera substancje trujące, odstraszające – wydzielana jest na zewnątrz przez specjalne otwory w skórze i chroni przed wrogami.

Hemocyty:

– komórki, które mają kształt pęcherzykowaty lub gwiaździsty, a ich rozmiary wahają się od kilku do 50 mikronów. Największe hemocyty występują u starszych larw i poczwarek. U młodych larw i osobników dorosłych  hemocyty są znacznie mniejsze,

– najczęściej wyróżnianymi hemocytami są: prohemocyty (proleukocyty), plazmotocyty (fagocyty), adipohemocyty, granulocyty, makronukleocyty, mikronukleocyty i enocytoidy.

Rys.3. Niektóre typy hemocytów występujących u owadów. (wg. Rolf G. i inni 2014).

– funkcje:

  • fagocytoza – umożliwiają pochłanianie małych cząstek lub różnych substancji np. metabolitów,
  • zdolność otaczania endopasożytów lub innych dużych obcych materiałów – inkapsulacja,
  • udział w procesie krzepnięcia,
  • magazynowanie i rozprowadzanie składników odżywczych.

Nefrocyty (komórki perikardialne):

– można je spotkać w pobliżu naczynia grzbietowego. Mogą być traktowane jako bezprzewodowe gruczoły, które biorą udział w okresowym magazynowaniu i przetwarzaniu pewnych substancji.

Enocyty:

– poza jamą ciała mogą występować także w ciele tłuszczowym i epidermie. Biorą udział w syntezie kutikularnych lipidów, a u niektórych muchówek z  ochotkowatych (Chironomidae) – produkują hemoglobinę. Enocyty cyklicznie zmieniają kształt i wielkość jest to związane z okresem linienia, przepoczwarzania i produkcją jaj. Na tej podstawie przypuszcza się, że komórki te odgrywają rolę przy produkcji substancji służących do wytwarzania nowego oskórka.

Źródło:

  1. Bunalski M., Piekarska-Boniecka H., Wilkaniec  B., 2009 „Entomologia. Entomologia ogólna cz1.” Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne t.1: 102-105.
  2. Grabda E., 1973 „Zoologia. Bezkręgowce, Tom I” Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  3. Gillott C., 2005 „Entomology. Third Edition”. Springer: 515-529.
  4. Gullan P.J. i  Cranston P.S., 2014 „The Insects An Outline of Entomology” Wiley Blackwell edycja 5: 66-69.
  5. Rolf G. Beutel, Frank Friedrich, Si-Qin Ge, Xing-Ke Yang, 2014 „Insect Morphology and Phylogeny” De Gruyter: 87-92.
  6. Szujecki A.,1998 „Entomologia leśna Tom 1” SGGW: 115-118.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *