Entomologia sądowa i owady

Entomologia sądowa

– jest nauką o wykorzystywaniu owadów i innych stawonogów w badaniach kryminalistycznych i prawnych. 

– nauka ta bada biologię rozwoju nekrobiotycznych owadów, ich miejsce i rolę w biologicznym rozkładzie zwłok, wpływ różnych czynników np. temperatura, wilgotność na aktywność owadów.

– nauka ta ma na celu określenie czasu, jaki minął od momentu zgonu czy odtworzenie okoliczności śmierci.

Procesy rozkładowe zwłok, a przed wszystkim autoliza i gnicie, sprzyjają wejściu na zwłoki stawonogów. Ulegające biologicznej degradacji ciało staję się swoistym ekosystemem, w którym zwierzęta składają jaja i rozwijają się.

Skład gatunkowy owadów na zwłokach zależy od wielu czynników:

  • od rodzaju śmierci,
  • ekspozycji zwłok,
  • warunków klimatycznych,
  • strefy geograficznej,
  • zmienności sezonowej i dobowej.

Na martwych ciałach można spotkać:

– muchówki (Diptera),

– chrząszcze (Coleoptera),

– motyle (Lepidopetra),

– skoczogonki (Collembola),

– pierwogonki (Diplura),

– szczeciogonki (Thysanura),

– karaczany (Blattodea),

– skorki (Dermaptera),

– pluskwiaki (Hemiptera),

– błonkówki (Hymenoptera).

Stawonogi przydatne w badaniach entomologii sądowej można podzielić na 4 grupy ekologiczne:

1. Nekrofagi – zwierzęta żywiące się rozkładającą tkanką zwierzęcą. Należą do nich: muchówki (Diptera): plujkowate (Calliphoridae), ścierwicowate (Sarcophagidae) i chrząszcze (Coleoptera): omarlicowate (Silphidae) i skórnikowate (Dermestidae). Owady te pojawiają się na zwłokach świeżych. W rozkładzie zwłok największą rolę odgrywają larwy muchówek, które przy użyciu enzymów trawiennych trawią tkankę pozajelitowo.

– nekrofagi I rzędu – żerują na tkankach organów wewnętrznych i mięśniach.

– nekrofagi II rzędu – ich zadaniem jest rozkład skóry, kości i ścięgien.

2. Drapieżcy i pasożyty gatunków nekrofagicznych – zalicza się do tej grupy wiele chrząszczy (Coleoptera): gatunki z rodziny omarlicowatych (Silphidae) i gnilikowatych (Histeridae), a także muchówki (Diptera): plujkowate (Calliphoridae) i lwinkowate (Stratiomyidae).

3. Gatunki wszystkożerne – zalicza się do tej grupy: osy (Vespula spp.), mrówkowate (Formicidae) i niektóre chrząszcze (Coleoptera). Owady te żerują na zwłokach, jak i związanymi z nimi stawonogach.

4. Gatunki przypadkowe – to grupa zwierząt dla, których zwłoki stanowią zródło pokarmu poza ich normalnym siedliskiem. Zalicza się do nich: skoczogonki (Collembola), pająki (Araneae) i wije (Myriapoda).

Najważniejszym zadaniem entomologa sądowego jest oszacowanie przybliżonego czasu, jaki upłynął od śmierci do momentu ujawnienia zwłok, czyli post mortem intervallum (PMI).

Wyróżnia się 4 etapy rozkładu zwłok, związane z obecnością charakterystycznych grup owadów:

1. Stadium świeżych zwłok  – z zaznaczonym stężeniem pośmiertnym oraz plamami opadowymi.

2. Stadium wzdęcia zwłok – spowodowane gromadzeniem gazów gnilnych na skutek pośmiertnej aktywności flory bakteryjnej.

3. Stadium aktywnego i zaawansowanego rozkładu – związane z aktywnością zwierząt, przede wszystkim stawonogów (Arthropoda).

4. Stadium suchych szczątków.

Entomologia sądowa do szacowania PMI wykorzystuje dwie metody:

1. Metoda sukcesyjna – wykorzystuje powtarzalność pojawienia się owadów na zwłokach i daje możliwość do ustalenia minimalnego i maksymalnego PMI.

2. Metoda rozwojowa – wykorzystuje powtarzalność czasu rozwoju owadów nekrofilnych. Wiek stadiów preimaginalnych pozwala na oszacowanie minimalnego PMI.

Najważniejsze zadania entomologa sądowego to:

  • Określenie w miarę dokładnie czasu, jaki minął od zgonu (PMI), jak długo zwłoki leżały w miejscu gdzie je znaleziono.
  • Odtworzenie okoliczności śmierci.
  • Określenie czasu, jaki minął od zgonu do dnia pogrzebania zwłok.
  • Czy ciało zostało gdzieś przetransportowane. 

 

Źródło:

  1. Kaczorowska E., Draber – Mońko A. 2010 „Wprowadzenie do entomologii sądowej” Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego: 11-101. 
  2. Matuszewski Sz. 2010 „Katalog owadów przydatnych do ustalenia czasu śmierci w lasach Polski. Część 1: Wprowadzenie” Problemy Kryminalistyki 267 (styczeń-marzec): 5-15.
  3. Skowronek R. 2012 „Wykorzystanie entomologii w kryminalistyce i medycynie sądowej” Śląski Uniwersytet Medyczny Wydział Lekarski Katowice: 117-134.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *