Oczy owadów

Oczy

Oczy złożone, mozaikowe, fasetkowe (oculus compositus)

– znajdują się po obu stronach puszki głowowej nad policzkami. Oczy złożone w większości są odmiennie ubarwione i mają błyszczącą powierzchnię – rogówkę (camea).

– składają się z charakterystycznie ułożonych omatidiów (oczy proste, fasetki) (ommatidia), z których każdy posiada własną rogówkę, komórki barwnikowe, aparat dioptryczny i receptor.

– pozwalają owadom rozróżniać kształty, ruch, barwę, światło spolaryzowane oraz szacować odległość przedmiotu.

– kształt, wielkość oczu oraz liczba wchodzących w ich skład ommatidiów są zróżnicowane. Oczy owada mogą być okrągłe, wypukłe (motyle Lepidoptera), wydłużone (muchówki Diptera lub błonkoskrzydłe  Hymenoptera), nerkowate (ryjkowcowate  Curculionidae), z wcięciem w którym osadzony jest czułek (kózkowate Cerambycidae), wklęsłe na jednym boku (osa pospolita Vespula vulgaris). O wielkości oczu decyduje ilość znajdujących się w nich omatidiach.

Rys. 1. Budowa oka złożonego owada (wg. Seifert, G. 1995).

Rys. 2. Budowa omatidium (fasetki) (wg. Seifert, G. 1995).

Typy oczu złożonych:

1. Oczy apozycyjne:

– każde z omatidiów jest oddzielony od siebie komórkami barwnikowymi, które pochłaniają większość promieni świetlnych, ale przepuszczają do soczewki tylko prostopadłe.

– występują u owadów dziennych.

2. Oczy superpozycyjne:

– posiadają mniejszą ilość omatidiów niż oczy apozycyjne. Obraz przekazywany przez te oczy jest jaśniejszy i mniej ostry od obrazu przekazywanego przez oczy apozycyjne.

– występują u owadów nocnych.

Przyoczka (ocellus)

a) Przyoczka grzbietowe, oczy proste (ocelli dorsales):

– znajdują się między oczami złożonymi, na czole i na ciemieniu, albo tylko na ciemieniu. W liczbie od 1-3.

– są to oczy lekko wypukłe, małe, o silnie błyszczącej powierzchni.

– regulują i wspomagają pracę oczu złożonych.

– zapewniają stałe widzenie przy zmiennej intensywności oświetlenia. W przypadku słabszego oświetlenia oczy te zwiększają wrażliwość oczu złożonych, a gdy światło jest nadmierne oczy te ograniczają zdolność widzenia.

– występują u: ważek (Odonata), błonkoskrzydłych (Hymenoptera), muchówek (Diptera) i larw niektórych owadów przechodzących przeobrażenie niezupełne.

b) Przyoczka boczne, stemy (ocelli laterales):

– znajdują się po bokach głowy w tym samym miejscu gdzie u owadów dorosłych są oczy złożone.

– mogą występować w liczbie od 1-6 par u larw owadów o przeobrażeniu zupełnym i skoczogonków (Collembola).

Jak owad postrzega świat?

Układ omatidiów tworzy razem mozaikową strukturę, który daje owadom mozaikowy obraz. Owady oglądają świat tak jakby przez siatkę. Oko złożone owada  dostrzega intensywność światła oraz jego natężenie co sprawia, że owady zdają sobie sprawę z tego, czy np. zapadała noc. Oko złożone jednak uniemożliwia widzenie ostrych kształtów. Pole widzenia u owadów jest bardzo szerokie i może wynosić do 360°, dzięki czemu są w stanie widzieć wszystko co się dzieje dookoła głowy. Wiele owadów nie widzi wszystkich kolorów, które dostrzega człowiek, np. pszczoła kolor czerwony postrzega jako czarny, ale za to potrafi widzieć barwy, których my nie dostrzegamy gołym okiem np. ultrafiolet. Owady mogą postrzegać również  polaryzację światła, co jest dla nich dużym ułatwieniem w orientacji, np. przy pochmurnym niebie.

 

 

Źródło:

  1. Bunalski M., Piekarska-Boniecka H., Wilkaniec  B. 2009 „Entomologia. Entomologia ogólna cz1.” Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne t.1:26-67.
  2. Gillott C., 2005 „Entomology Third Edition” Springer: 57-89.
  3. Grabda E., 1973 „Zoologia. Bezkręgowce, Tom I” Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  4. Imms, A. D., 1957 „A General Textbook of Entomology” Publisher: Methuen & Co.
  5. Seifert, G. 1995. „Entomologisches Praktikum. 3.” Aufl. Thieme Verlag, Stuttgart, New York.
  6. Snodgrass R.E., 1935 „Principles of Insect Morphology” Cornell University Press.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *